HET ORGEL
Het
orgel werd spoedig na zijn voltooiing een toeristische attractie van
internationale allure en is dat nog steeds. Het werd bespeeld door G.F.
Händel in 1740 en ’50, die er speciaal voor omreisde,
en in 1766 door de toen 10-jarige Mozart. In de zomer trekken de
stads-orgelconcerten elke
week vele bezoekers. Deze toestroom wordt nog versterkt tijdens het tweejaarlijks
gehouden Internationaal Orgelfestival.
Met het Haarlemse orgel heeft zijn maker, de van oorsprong Duitser Christiaan
Müller zich geplaatst onder de grote orgelbouwers, niet alleen
van zijn tijd, maar van alle tijden. Hoewel diverse malen ingrijpend
gerestaureerd – de laatste grote
restauratie werd in 1959-60 verricht door de Deense firma Marcussen – heeft
het orgel zijn oorspronkelijke concept behouden met nog ca. 90% van
het oude pijpwerk.
De Zaanse orgelbouwfirma Flentrop, die het orgel
in onderhoud heeft, verrichtte in de afgelopen jaren een aantal herintonatie-werkzaamheden,
waardoor de klank het origineel weer dicht benadert. Die klank laat
zich omschrijven als breed, voornaam, en ondanks de talloze kleurschakeringen
uitzonderlijk homogeen. Beroemd zijn de Cornet, het register dat geplaatst
werd om de melodie van het psalmgezang mee te kunnen versterken, en
de Vox Humana, ofwel nabootsing van de menselijke stem, waarvan we weten
dat Händel er zeer van gecharmeerd
was.
Vanzelfsprekend draagt ook de voortreffelijke akoestiek van de kerk
bij aan de klankschoonheid van het instrument.
Enkele technische gegevens: het orgel telt ruim 5000 pijpen, verdeeld
over 64 registers, met drie manualen en pedaal. De kas is van grenenhout
en mahoniekleurig geverfd; alle pijpen zijn van metaal (een legering
van lood en tin). De speel-registertractuur is mechanisch (vernieuwd
in 1960). De stemming is gelijkzwevend, een concessie aan de huidige
concertpraktijk, waarbij niet alleen barokmuziek, maar muziek uit alle
stijlperiodes wordt uitgevoerd.
Het Müller-orgel wordt voornamelijk bespeeld in de zomerperiode,
op de genoemde stadsconcerten en tijdens de kerkdiensten op zondag. Naast
openbare concerten is er de mogelijkheid van privé-concerten (zie
www.organfestival.nl voor contactgegevens) op het Müllerorgel door één van de stadsorganisten, een steeds populairder
wordend uitje van bedrijven en instellingen.