Orgelconcerten:
Eind mei – begin oktober, meestal op dinsdagavond en donderdagmiddag.
De toegang is vrij.

Klik hier voor het programma

Het Müllerorgel

ds07

De voornaamste blikvanger in de Grote Kerk is het indrukwekkende Müllerorgel uit 1738, het meest afgebeelde instrument ter wereld.

Het beslaat de gehele westmuur van de kerk en meet van de grond af bijna 30 meter. In het hoogoprijzende middengedeelte zijn duidelijk de boven elkaar geplaatste ‘werken’ (rugwerk, hoofdwerk en bovenwerk) te onderscheiden, aan weerszijden geflankeerd door twee enorme ‘pedaaltorens’, waarin pijpen van bijna 11 meter lang (32 voet) staan opgesteld.

Het orgel is rijk verguld en gedecoreerd met ruim 25 meer dan levensgrote beelden, alle gemaakt door de Amsterdamse beeldhouwer Jan van Logteren. De bekroning van het geheel wordt gevormd door twee leeuwenfiguren met het wapen van Haarlem.

Excursies Müllerorgel
Raadpleeg de pagina orgelexcursies voor de data waarop excursies worden verzorgd o.l.v. de stadsorganisten.

Bespeling Müllerorgel (‘Amateurdagen’)
De gemeente Haarlem biedt de mogelijkheid aan gevorderde amateurorganisten het Müllerorgel te bespelen. Kijk op de pagina  orgelconcerten voor de data en aanvullende informatie.

Het orgel

Het orgel werd spoedig na zijn voltooiing een toeristische attractie van internationale allure en is dat nog steeds.

Het werd bespeeld door G.F. Händel in 1740 en ’50, die er speciaal voor omreisde, en in 1766 door de toen 10-jarige Mozart. In de zomer trekken de stads-orgelconcerten elke week vele bezoekers. Deze toestroom wordt nog versterkt tijdens het tweejaarlijks gehouden Internationaal Orgelfestival.

Met het Haarlemse orgel heeft zijn maker, de van oorsprong Duitser Christiaan Müller zich geplaatst onder de grote orgelbouwers, niet alleen van zijn tijd, maar van alle tijden.

Hoewel diverse malen ingrijpend gerestaureerd – de laatste grote restauratie werd in 1959-60 verricht door de Deense firma Marcussen – heeft het orgel zijn oorspronkelijke concept behouden met nog ca. 90% van het oude pijpwerk.

De Zaanse orgelbouwfirma Flentrop, die het orgel in onderhoud heeft, verrichtte in de afgelopen jaren een aantal herintonatie-werkzaamheden, waardoor de klank het origineel weer dicht benadert. Die klank laat zich omschrijven als breed, voornaam, en ondanks de talloze kleurschakeringen uitzonderlijk homogeen.

Beroemd zijn de Cornet, het register dat geplaatst werd om de melodie van het psalmgezang mee te kunnen versterken, en de Vox Humana, ofwel nabootsing van de menselijke stem, waarvan we weten dat Händel er zeer van gecharmeerd was.

Vanzelfsprekend draagt ook de voortreffelijke akoestiek van de kerk bij aan de klankschoonheid van het instrument. Enkele technische gegevens: het orgel telt ruim 5000 pijpen, verdeeld over 64 registers, met drie manualen en pedaal. De kas is van grenenhout en mahoniekleurig geverfd; alle pijpen zijn van metaal (een legering van lood en tin). De speel-registertractuur is mechanisch (vernieuwd in 1960). De stemming is gelijkzwevend, een concessie aan de huidige concertpraktijk, waarbij niet alleen barokmuziek, maar muziek uit alle stijlperiodes wordt uitgevoerd.

Het Müller-orgel wordt voornamelijk bespeeld in de zomerperiode, op de genoemde stadsconcerten en tijdens de kerkdiensten op zondag. Naast openbare concerten is er de mogelijkheid van privé-concerten op het Müllerorgel door één van de stadsorganisten, een steeds populairderwordend uitje van bedrijven en instellingen.

De organisten

Jos van der Kooy
Zie Wikipedia

Anton Pauw (Zutphen, 1961)
Anton Pauw werd in 1991 door de (burgelijke) Gemeente Haarlem benoemd tot kerkelijk organist van de Grote of St. Bavokerk en werd daarmee naast stadsorganist Jos van der Kooy een van de twee vaste bespelers van het Christian Müllerorgel (1738).

Tot zijn taken behoren het bespelen van het orgel tijdens de erediensten van de Protestantse Gemeente van Haarlem Centrum. Tevens is hij belast met de organisatie, programmering en uitvoering van de wekelijkse concert-vespers in de Grote Kerk tijdens de zomermaanden. Daarnaast is hij (mede)verantwoordelijk voor de programmering van de Stadsorgelconcerten en het beheer en de exploitatie van het Müllerorgel.

In 1998 werd Anton Pauw door de Hervormde Gemeente (thans: Protestantse Gemeente) benoemd tot cantor van de Grote en Nieuwe Kerk van Haarlem en geeft in die functie leiding aan het koor van beide kerken, de Oude Bavo Cantorij (zie cantorijpagina). Hij is ook actief als dirigent van andere vocale ensembles.

Anton Pauw studeerde orgel (docent: Piet Kee) en kerkmuziek (docenten: Jan Boeke en Klaas Bolt) aan het Sweelinck Conservatorium te Amsterdam en behaalde voor deze vakken het Diploma Utvoerend Musicus resp. het Praktijkdiploma. Na zijn conservatoriumopleiding studeerde hij bij o.a. Ton Koopman en Jean Boyer.

Hij componeerde diverse werken voor orgel en koor, waarvan er verscheidene werden uitgegeven. Zijn spel werd vastgelegd op radio, TV en op verschillende CD’s.
Telefoon / adres: Contact.

Het koororgel

gk19

Naast het Müllerorgel bevindt zich in de Grote of Sint Bavokerk nog een tweede monumentaal en fraai orgel, zij het van een zeer bescheiden omvang.

Dit als het kleine orgel aan te duiden instrument waarvan herkomst en geschiedenis grotendeels in het duister verborgen liggen is daar sinds 1907 aanwezig.

Bij de in 2000 afgesloten restauratie van dit instrument door Verschueren Orgelbouw Heijthuizen BV was Dr. Hans van Nieuwkoop als adviseur van  het College van Kerkvoogden betrokken.

Dit orgel werd door de Hervormde Gemeente Haarlem in 1906 aangekocht van het Liefdesgesticht te Breda en in 1907 in de Grote Kerk geplaatst door orgelbouwer G.A.D.J. Gabry.

Dit instrument, althans een aantal onderdelen daarvan, is van zuidelijke (Vlaamse?) herkomst en heeft waarschijnlijk al voor 1680 bestaan, omdat het in 1680–1682 is verbouwd door Frederik Knoblo. In 1749 werd het door de Antwerpse orgelbouwer Gilian Davit hersteld.

Huidige dispositie

Montre 8In het front, beginnend op Gis. Op C groot tot en met G-groot in Bourdon 8. Oud, waarschijnlijk 18-e eeuw
Bourdon 8Oud, waarschijnlijk 17-e eeuw
Prestant 4Oud, waarschijnlijk 18-e eeuw
Flute 4Oud, waarschijnlijk 17-e eeuw
Nasard 2 2/3Nieuw
Doublette 2Oud, waarschijnlijk 18-e eeuw
Tierce 1 3/5Nieuw, fluitmensuur
Larigot 1 1/3Nieuw, fluitmensuur
Cornet 3 sterkNieuw, beginnend op cis-eengestreept Op een verhoogde bank achter het front. Samenstelling: 2 2/3, 2, 1 3/5
Fourniture 3 sterkNieuw. Samenstelling op C-groot: 1, 2/3, 1/2
Cromorne 8Nieuw, zuidelijke factuur. Metalen bekers, koppen en stevels
StemmingRameau
ManuaalomvangC – e3
Pedaalaangehangen
Windvoorzieningtwee nieuwe spaanbalgen, die kunnen worden gepompt
Uitgebreide informatie in:Hans van Nieuwkoop. Haarlemse orgelkunst van 1400 tot heden, (Deel III, onderdeel 3.3), 1988, ISBN 90-6375-091-9